Hasarlı kargo karşısında ilk hamleniz, paketi teslim almadan önce gözle kontrol etmek ve hasarı belgeye geçirmektir. Karayolu taşımacılığında taşıyıcının sorumluluk limiti, brüt eksik veya hasar gören ağırlığın kilogramı başına 8,33 SDR ile sınırlıdır (TTK md. 882, CMR md. 23). Hak kaybı yaşamamak için süreci sırasıyla işletin:
- Teslim almadan paketi kontrol edin: ambalaj ezilmesi, ıslaklık veya açılma izlerini görevli yanınızdayken inceleyin.
- Hasar tespit tutanağı tutun: teslimat görevlisinin huzurunda tutanak düzenleyin; belgeyi imzalamadan «ihtirazi kayıt» (rezerv/çekince) düşün.
- Hasarı fotoğraflayın: paketi, içeriği ve değer belgelerini (fatura, irsaliye) eksiksiz toplayın.
- Süresinde yazılı ihbar yapın: görünür hasar teslim anında, gizli hasar 7 gün içinde bildirilir (TTK md. 889).
- Tazmin başvurusu yapın: dilekçe ve ekleriyle hem taşıyıcıya hem sigortacıya başvurun.
Süreyi geciktirmeyin. Tazminat zamanaşımı 1 yıldır; taşıyıcının kastı veya ağır kusuru varsa bu süre 3 yıla çıkar.
Teslim Anında Hasarı Fark Ederseniz: Tutanak ve İhtirazi Kayıt
Türk hukukunda hasar tespit tutanağı yalnızca teslim anında, taşıyıcı görevlisinin huzurunda düzenlendiğinde geçerlidir. Aracın ayrılmasından sonra tutulan bir tutanak, taşıyıcı tarafında neredeyse her zaman reddedilir. O yüzden teslim noktasında birkaç dakikanızı ayırmanız, ileride 8,33 SDR/kg üzerinden hesaplanacak bir tazminat hakkını korumanın en ucuz yoludur.
Koliyi açmadan önce dış ambalajı kontrol edin: ezilme, ıslaklık, yırtık, kırık palet izi var mı? Hasar görünür durumdaysa, teslim belgesini (irsaliye, CMR nüshası, teslim makbuzu) imzalamadan önce mutlaka şerh düşün. TTK md. 889 görünür hasarın teslim anında bildirilmesini şart koşar; CMR md. 30 da uluslararası karayolunda aynı anda rezerv/çekince konulmasını ister. İmzanızı koşulsuz attığınızda, malın sağlam teslim edildiği karine olarak kabul edilir.
İhtirazi kaydı somut yazın. “Hasarlı” demek yetmez; “sol ön köşede ezilme, 2 koli yırtık, içerik kontrol edilmedi” gibi gözlemi kayda geçirin. Fotoğraf ve video çekin: paletin aracın içindeki konumu, kapı açıldığındaki ilk kare ve hasarlı yüzeyin yakın çekimi.
Peki görevli tutanağı imzalamayı reddederse? Şu adımları izleyin:
- Durumu kendi nüshanıza el yazısıyla geçirin: tarih, saat, sürücü adı ve plaka.
- Taşıyıcının çağrı merkezini arayıp kayıt numarası alın, görüşme saatini not edin.
- En az bir tanık bulun (depo görevlisi, başka bir alıcı) ve ad-imzasını ekleyin.
- Foto-video delillerini, dosya tarihini değiştirmeden bulut ya da e-postayla kendinize gönderin.
İstanbul–Hamburg kara sevkiyatında bir alıcı, tahliye sırasında iki kolinin ezilmiş olduğunu fark etti; sürücü tutanağa yanaşmayınca irsaliyeye şerh düşüp 11 fotoğraf çekti ve çağrı merkezine bildirdi. Bu delil zinciri, sonradan reddedilemeyecek bir başvuru temeli oluşturdu.
Görünür Hasar ile Gizli Hasar Arasındaki Fark ve Bildirim Süreleri
| Hasar türü | Ne zaman fark edilir | Yapılacak aksiyon | Bildirim süresi | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Görünür hasar | Teslim anında | Tutanak + rezerv/çekince | Teslim anında | TTK md. 889, CMR |
| Gizli hasar | Paket açılınca | Yazılı ihbar + delil | 7 gün | TTK md. 889, CMR |
| Gecikme (kara) | Teslimde | Yazılı bildirim | 21 gün | CMR |
| Gecikme (deniz) | Teslimde | Yazılı bildirim | 60 gün | TTK md. 1185 |
Ayrım, tazminat hakkının yaşaması ya da düşmesi anlamına gelir. Görünür hasarda süre sıfırdır: belgeyi imzaladığınız an karar verilir. Gizli hasarda ise paket dışarıdan sağlam görünür, içerik ancak açıldığında bozulmuş çıkar; bu durumda yasa size teslimden itibaren 7 günlük yazılı ihbar penceresi tanır.
Yedi gün kısa bir süredir ve sessiz geçen her gün aleyhinize işler. Yazılı ihbarı e-posta veya noter kanalıyla, paketin açıldığı tarihi belirterek gönderin; yanına ambalajın ve içeriğin fotoğrafını ekleyin. Gecikme zararında mantık farklıdır: karayolunda 21 gün, denizyolunda 60 gün içinde yazılı bildirim yapılmazsa gecikmeden doğan tazminat talebi düşer. Siz hangi senaryoda olduğunuzu doğru tespit ederseniz, taşıyıcının “süre geçti” savunmasının önünü baştan kaparsınız.
Taşıma Türüne Göre Taşıyıcının Sorumluluk Limitleri
| Taşıma türü | Sorumluluk limiti | Bildirim süresi | Dava zamanaşımı | Dayanak |
|---|---|---|---|---|
| Karayolu | 8,33 SDR/kg | Görünür teslimde, gizli 7 gün | 1 yıl, kastta 3 yıl | TTK md. 882, CMR |
| Denizyolu | 666,67 SDR/koli veya 2 SDR/kg (yüksek olan) | Teslimde, gecikme 60 gün | — | TTK md. 1186 |
| Havayolu | 26 SDR/kg | 14 gün | 2 yıl | Montreal 1999 md. 22 |
Limitlerin tamamı SDR cinsindendir. SDR, IMF’nin hesap birimidir ve sabit bir TL karşılığı yoktur; tazminat, ödeme günündeki TL/SDR kuruyla hesaplanır. Yani bugün hesapladığınız tutar, ödeme tarihinde kur hareketiyle değişebilir; bütçeyi planlarken bu oynaklığı hesaba katın. Havayolundaki 26 SDR/kg sınırı, 2024 sonu güncellemesiyle yükseltilen güncel rakamdır. Denizyolundaki “666,67 SDR/koli veya 2 SDR/kg, hangisi yüksekse” formülü ise koli ağırlığına göre lehinize çalışacak limiti seçmenizi sağlar.
İhracatçı için bu farkın pratik anlamı büyüktür. Karayolu kilogram başına 8,33 SDR ile sınırlanırken, denizyolu çoğu konteyner yükünde koli bazlı hesapla daha düşük bir tavan üretebilir. Mersin–Cebel Ali deniz hattıyla İzmir–Rotterdam karayolu seçeneğini kıyaslarken, navlun farkının yanında bu kavramsal limit farkını da masaya koymak gerekir. Hasar riskinin kimde olduğunu ise Incoterms 2020 teslim şekli (FOB, CIF, DAP) belirler; sorumluluk rejimini bu çerçeveyle birlikte okumak gerekir. Navlun planlarken taşıma türünün sorumluluk rejimini belirlediğini görüyoruz; ucuz görünen bir mod, hasar halinde tazminat tavanını da düşürebilir.
Limit her zaman zararın tamamını karşılamaz. Yüksek değerli, düşük ağırlıklı bir yük taşıtıyorsanız (örneğin kilogram başına değeri SDR limitinin çok üzerinde olan elektronik bir parti) ya değer beyanıyla limiti yükseltmeniz ya da nakliyat sigortası yaptırarak aradaki farkı kapatmanız, taşıyıcının yasal tavanına mahkûm kalmaktan çok daha güvenli bir stratejidir.
Taşıyıcının Sorumluluk Limiti Ne Zaman Kalkar?
TTK md. 886 ile CMR md. 29, taşıma hukukunda tazminatın çehresini tamamen değiştiren bir eşik tanımlar: taşıyıcının kastı ya da pervasızca davranışı kanıtlandığında SDR sınırı bütünüyle ortadan kalkar. Pervasızca davranış burada teknik bir anlam taşır: kötü niyetli kabul edilebilecek bir umursamazlık, yani zararın doğmasını muhtemel gören ama aldırmayan bir tutum. Bu durumda taşıyıcı, kilogram başına hesaplanan limitle değil, gerçekleşen tam zararla sorumlu tutulur. Sigortacının ya da gönderici firmanın eline geçen bir başka avantaj zamanaşımıdır: olağan bir yıllık süre, kast veya pervasızlık halinde üç yıla yükselir. Peki yükünüzün istiflenmeden açıkta bekletildiğini gösteren bir tutanağınız varsa, neden standart limite razı olasınız?
Madalyonun diğer yüzünü TTK md. 878 çizer. Burada taşıyıcı sorumluluktan kurtulur: göndericinin yetersiz ambalajı, eşyanın doğal kırılganlığı, hatalı etiketleme ya da sözleşmeye uygun biçimde kullanılan açık araç. Cam, seramik ya da hassas elektronik bir ürünü standart koli yerine tek kat mukavvayla gönderdiyseniz, hasarın faturası size kesilir. Bu yüzden ispat yükü ve belgeleme, tazminat sürecinin gerçek belirleyicisidir.
Tazminat Nasıl Hesaplanır: Hangi Değer Esas Alınır?
TTK md. 880, hesabın matematiğini net bir formüle bağlar: tazminat, varma yerindeki hasarsız değer ile hasarlı değer arasındaki farktır. Yani ürünün size maliyeti değil, gideceği yerdeki piyasa karşılığı esas alınır. Bu değeri keyfî beyan edemezsiniz; satış faturası, faturanın bulunmadığı durumlarda ise emsal fatura ile ispatlamanız gerekir.
İki senaryoyu ayırmak gerekir. Tam ziyada eşya tümüyle yok olmuş ya da kullanılamaz haldedir; burada varma yerindeki tam değer talep edilir. Kısmi hasarda ise yalnızca değer kaybı tazmin edilir. Örneğin varma noktasında 100 birim değerindeki bir partinin hasar sonrası 60 birime düştüğünü emsal faturayla gösterirseniz, talebiniz aradaki 40 birimlik fark üzerinden şekillenir.
Kritik nokta limitle gerçek zararın ilişkisidir. Taşıyıcının kastı kanıtlanamıyorsa ödenecek tutar, gerçek zarar ile SDR limitinden hangisi düşükse odur. Düşük kilogramlı ama yüksek değerli bir gönderide (bir kutu hassas cihazda olduğu gibi) SDR limiti gerçek zararın çok altında kalabilir. Bu durumda farkı kapatmanın tek yolu ya nakliyat sigortası ya da md. 886 kapsamında kast/pervasızlık ispatıdır. Değer beyanınızı baştan belgeli tutmanız, bu hesabın sizin lehinize işlemesini sağlar.
Tazmin Dilekçesi ve Gerekli Belgeler
Hasarlı teslimattan sonra atılacak ilk adım, tutarlı ve belgeli bir tazmin dilekçesidir. Taşıyıcının sorumluluğu, TTK md. 875 uyarınca malı teslim aldığı andan teslime kadar kesintisiz sürdüğü için, başvurunuzun bu zinciri eksiksiz göstermesi gerekir. Eksik bir dilekçe, haklı bir talebin reddiyle sonuçlanabilir; bu yüzden içeriği baştan tam kurgulamak gerekir.
Dilekçede bulunması gerekenler:
- Başvurulan şube adı ve irsaliye / kargo takip numarası ile tarihi
- Ambar teslim fişinin tarihi ve hasarın nasıl oluştuğuna dair açıklama
- Talep edilen tazminat tutarı ve içerik bilgisi (ürün adı, adet, marka, model)
- Başvuranın kimlik bilgileri ve ödemenin yapılacağı IBAN
Eklenecek belgeler:
- Ambar teslim fişi ve kargo değerini gösteren belge
- Satış faturası (yoksa emsal fatura)
- Hasarlı ürünün fotoğrafı ve tamir edilebiliyorsa servis formu ile tamir faturası
- Ticari gönderide sevk irsaliyesi
Tüm bu belgeleri tek tek değil, numaralandırılmış bir dosya halinde sunmanızı öneririz; bu hem değerlendirmeyi hızlandırır hem de ileride dava aşamasına geçilirse delil bütünlüğünü korur. İhracat ya da ticari gönderilerde ek bir hassasiyet gerekir. Sevk irsaliyesi ve ticari fatura, malın değerini ve sevk zincirini yetkili merciler nezdinde ispatlayan asli belgelerdir. Gümrük çıkışlı bir partide bu iki belgenin tutarlılığı, talebinizin kabul görmesinde belirleyici rol oynar.
Tazminatı Taşıyıcı mı Sigorta mı Öder? CMR ve Emtia Sigortası
Hasar gören yükte tazminatı kimin ödeyeceği, hangi sigortanın devrede olduğuna bağlıdır. İki poliçe sık karıştırılır, oysa birbirinden tümüyle farklı şeyleri korurlar.
| Kriter | CMR sigortası / mali mesuliyet | Emtia nakliyat sigortası |
|---|---|---|
| Neyi korur | Taşıyıcının hukuki sorumluluğu | Malın kendi değeri |
| Kim yaptırır | Taşıyıcı | Yük sahibi (gönderici/alıcı) |
| Teminat sınırı | SDR limiti ile sınırlı | Tam değer teminatı mümkün |
| Ne zaman devreye girer | Taşıyıcı kusurlu bulunduğunda | Poliçe kapsamındaki her hasarda |
CMR sigortası, taşıyıcının taşıdığı yüke ilişkin hukuki sorumluluğunu teminat altına alır, malın kendisini değil. Ödeme SDR limitiyle sınırlandığı için yüksek değerli yükte gerçek zararı çoğu kez karşılamaz. Yetersiz ambalajdan kaynaklanan hasarda taşıyıcı kusurlu sayılmaz; böyle bir durumda CMR ödemez.
Emtia nakliyat sigortası ise yükün kendi değerini korur ve poliçeyi yük sahibi yaptırır. İstanbul–Hamburg gibi yüksek değerli bir sevkiyatta, taşıyıcının SDR limitine güvenmek yerine tam değer teminatlı emtia poliçesi öneririz. İhracatçı olarak malınızın piyasa değerini esas alan bir teminat, aradaki farkı cebinizden çıkmaktan korur.
Bir nokta kritik: hasarı fark ettiğinizde sigortacıya ihbarı genelde 24–48 saat içinde yapmanız beklenir. Bu süreyi kaçırmak, poliçe geçerli olsa bile ödemenin reddine yol açabilir.
Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler
Tazminat hakkınız sonsuza dek açık kalmaz. Bildirim süreleri ve dava zamanaşımı, taşıma türüne göre ayrı ayrı işler; birini kaçırmak diğerini kurtarmaz.
Karayolunda görünür hasarı teslim anında, gizli hasarı 7 gün içinde, gecikme zararını 21 gün içinde bildirmeniz gerekir. Denizyolunda gecikme bildirimi için süre 60 güne çıkar. Havayolunda ise hasar bildirimi 14 gün içinde yapılır. Dava açma zamanaşımı da farklıdır: karayolunda 1 yıl (taşıyıcının kastı varsa 3 yıl), havayolunda 2 yıl.
Süreyi kaçırmanın sonucu ağırdır. Bildirimi zamanında yapmadığınızda, konişmentoya uygun teslim karinesi devreye girer; yani yük, belgede yazdığı gibi sağlam teslim edilmiş sayılır. İspat yükü tümüyle size geçer ve hasarın taşıma sırasında oluştuğunu kanıtlamak ciddi şekilde zorlaşır.
Kısa süre özeti: karayolu görünür/gizli/gecikme = teslimde / 7 gün / 21 gün; denizyolu gecikme = 60 gün; havayolu = 14 gün. Dava: karayolu 1 yıl, havayolu 2 yıl. Mersin–Cebel Ali gibi bir hatta takvimi sevkiyat çıkarken kurmak, sonradan hak kaybı yaşamaktan iyidir.
İhracatçı İçin Hızlı Kontrol Tablosu
Aşağıdaki tablo, hasar anından tazminata kadar olan akışı tek bakışta toplar.
| Adım | Ne zaman | Dayanak |
|---|---|---|
| Teslimde şerh düş | Teslim anında | Görünür hasar bildirimi |
| Gizli hasarı bildir | 7 gün içinde | Karayolu CMR |
| Sigortacıya ihbar | 24–48 saat içinde | Emtia/CMR poliçesi |
| Ekspertiz ve tutanak | İlk günlerde | Hasar tespiti |
| Tazminat talebini sun | Süre dolmadan | Taşıma türü bildirim süresi |
| Dava aç (gerekirse) | Zamanaşımı içinde | Karayolu 1 yıl / havayolu 2 yıl |
Navlun planlarken taşıma türünün sorumluluk rejimini önceden bilmek, hasar çıktığında elinizi güçlendirir. İzmir–Rotterdam denizyolu ile havayolu arasındaki bildirim süreleri ve zamanaşımı farkı, hangi teminatı seçeceğinizi doğrudan etkiler. Maliyeti ucuz görünen bir seçenek, daha kısa hak düşürücü süreyle gelirse toplam riskiniz değişir.
RouteCost ile 4 taşıma türünü ve binlerce güzergahı tek karşılaştırmada görüp navlun ile riski birlikte değerlendirebilirsiniz. Şimdi ücretsiz deneyin.
Sıkça Sorulan Sorular
Tutanak tutmadan kargoyu teslim aldım, tazminat hakkım var mı?
Evet, gizli hasarlarda hakkınız korunur. Görünür olmayan hasarı teslimden itibaren 7 gün içinde yazılı olarak taşıyıcıya bildirmeniz yeterlidir (TTK md. 889). Bu süre içinde fotoğraf, video ve ambar fişi gibi delilleri toplayıp derhal yazılı ihbarda bulunun.
Kargo hasar tazminatı zamanaşımı kaç yıldır?
Karayolu ve deniz taşımalarında zamanaşımı kural olarak 1 yıldır. Taşıyıcının kastı veya ağır kusuru bulunursa bu süre 3 yıla çıkar. Havayolu taşımalarında dava açma süresi ise 2 yıldır.
Teslimde görevli hasar tespit tutanağı tutmayı reddederse ne yapmalıyım?
Tutanak yalnızca teslim anında geçerli olduğundan durumu hemen ihtirazi kayıtla belgeleyin. Hasarı fotoğraf ve videoyla kayıt altına alın, mümkünse tanık bulun ve taşıyıcının çağrı merkezine bildirimde bulunarak kayıt numarası alın. Bu deliller, görevli reddetse bile talebinizi destekler.
Tazminatı taşıyıcı mı yoksa sigorta mı öder?
İkisi farklı kapsamları korur. CMR (mali mesuliyet) sigortası taşıyıcının yasal sorumluluğunu güvence altına alırken, emtia nakliyat sigortası doğrudan malın değerini teminat altına alır. Malın gerçek değerini tam olarak güvenceye almak isteyen yük sahibi için emtia nakliyat sigortası daha kapsamlı koruma sağlar.
Gizli hasarı kaç gün içinde bildirmeliyim?
Dışarıdan görünmeyen gizli hasarları teslimden itibaren 7 gün içinde taşıyıcıya yazılı olarak bildirmeniz gerekir (TTK md. 889). Görünür hasarlarda ise bildirim teslim anında yapılmalıdır. Süre kaçırılırsa malın hasarsız teslim edildiği yönünde karine oluşur.
Taşıyıcının SDR sorumluluk limiti ne zaman kalkar?
Taşıyıcı normalde sınırlı sorumludur: karayolunda 8,33 SDR/kg (TTK 882, CMR), denizde 666,67 SDR/koli veya 2 SDR/kg, havada 26 SDR/kg (Montreal md. 22). Ancak taşıyıcı kasten ya da pervasızca davranmışsa bu sınırlar kalkar ve malın tam değeri üzerinden sorumlu olur (TTK md. 886, CMR md. 29). SDR tutarları ödeme günündeki kur üzerinden hesaplanır.
Tazminat başvurusunda hangi belgeler gerekir?
Yazılı tazmin dilekçesi ile birlikte ambar fişi, fatura veya emsal fatura ve sevk irsaliyesi sunmanız gerekir. Hasarı kanıtlayan fotoğraflar ve varsa tamir faturası da dosyaya eklenir. Belgeler ne kadar eksiksizse zarar miktarının ispatı o kadar kolaylaşır.
RouteCost navlun hesaplayıcısı ile taşıma türünü, sorumluluk limitini ve hasar riskini birlikte değerlendirerek en uygun koruma planını seçebilirsiniz.